Tô Lâm đưa ra yêu cầu này trong bối cảnh thị trường lao động Việt Nam đang chuyển sang mô hình nền tảng số, khi ngày càng nhiều người làm việc qua các ứng dụng công nghệ – lái xe công nghệ, giao hàng, người giúp việc thời vụ – mà không có hợp đồng lao động truyền thống. Theo số liệu mới nhất, trong 6 tháng đầu năm 2026, có tới 52,6 triệu người có việc làm, trong đó hơn ba phần tư là lao động phi chính thức.

Yêu cầu của Tổng Bí thư được đặt trong khuôn khổ các Nghị quyết quan trọng của Đảng, bao gồm Nghị quyết 57 về chuyển đổi số, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 66 về xây dựng, thi hành pháp luật. Các nghị quyết này không chỉ nhấn mạnh tốc độ phát triển mà còn yêu cầu kết quả phát triển phải “đi tới đời sống người lao động”.

Cùng ngày 8/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã yêu cầu một hãng gọi xe công nghệ cung cấp thông tin chi tiết về giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ sau khi nhận phản ánh của một số đối tác tài xế. Các nền tảng khác cũng được đề nghị nộp tài liệu để kiểm tra. Cơ quan quản lý vẫn đang rà soát và chưa đưa ra kết luận vi phạm, nhưng bước này cho thấy nhà nước đang chú ý tới tính minh bạch trong quan hệ giữa nền tảng và người lao động.

Trong khi đó, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã thông qua vào tháng 6 Công ước số 193 về nền kinh tế nền tảng, đề cập đến thu nhập, an sinh, an toàn lao động, quyền đại diện và quản lý thuật toán. Dù chưa được áp dụng tại Việt Nam, công ước này cung cấp một chuẩn mực quốc tế cho việc xây dựng chính sách bảo vệ người lao động trên các nền tảng số.

Các quốc gia khác đã đưa ra các mô hình tham khảo. Singapore, từ 1/1/2025, áp dụng Platform Workers Act, tạo ra một vị thế riêng cho tài xế và người giao hàng, cho phép họ tham gia Quỹ Tiết kiệm Trung ương (CPF) và ký kết với các hiệp hội đại diện để thương lượng điều kiện làm việc. Liên minh châu Âu (EU) qua Chỉ thị 2024/2831 yêu cầu các nền tảng phải công khai các nguyên tắc thuật toán quyết định việc làm và cho phép người lao động yêu cầu giải thích khi quyết định ảnh hưởng trực tiếp tới thu nhập.

Tại Úc, một nhóm “employee‑like worker” được áp dụng mức lương tối thiểu và các quy định về bảo hiểm, thông tin và giải quyết tranh chấp, nhằm duy trì tính linh hoạt đồng thời giảm bớt rủi ro cho người lao động. Những mô hình này được nhắc tới trong các cuộc thảo luận nội bộ của Việt Nam về cách đồng bộ các quy định hiện hành – Luật Lao động 2019, Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Luật Việc làm 2025 và Luật Công đoàn 2024 – để tránh việc người lao động phải “bắt đầu lại” khi chuyển đổi công việc hoặc hình thức làm việc.

Các nhà lập pháp Việt Nam đã đề xuất mở rộng phạm vi bắt buộc của bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp cho những người làm việc không có hợp đồng truyền thống, đồng thời cho phép người lao động không có quan hệ lao động tham gia công đoàn. Tuy nhiên, việc đồng bộ các chế độ này để chúng “theo người lao động” vẫn còn nhiều thách thức, nhất là khi người lao động di chuyển qua lại giữa các nền tảng, doanh nghiệp và công việc tự do.

Với những bước đi mới này, mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống an sinh đủ mạnh để bảo vệ người lao động bất kể họ làm việc qua công ty, nền tảng số hay trực tiếp cho gia đình, đồng thời giảm bớt gánh nặng rủi ro cho những người có vị thế thương lượng yếu hơn.